درباره گروه آب و هواشناسی

معرفی گروه

۱. تاریخچه تأسیس و توسعه

گروه جغرافیای طبیعی در سال ۱۳۸۵ در دانشکده منابع طبیعی دانشگاه کردستان با دو عضو هیأت علمی (استادیار) و پذیرش ۴۵ دانشجو در مقطع کارشناسی آغاز به کار کرد. در تاریخ ۱۱ آبان ۱۳۸۷، بر اساس مصوبه شورای عالی برنامه‌ریزی، این گروه به دو گروه مستقل «ژئومورفولوژی» و «آب و هواشناسی» تفکیک شد. از آن زمان، گروه آب و هواشناسی به صورت مستقل در مقطع کارشناسی رشته آب و هواشناسی دانشجو پذیرفت و در سال ۱۳۹۱ با راه‌اندازی مقطع کارشناسی ارشد در رشته آب و هواشناسی کاربردی، فعالیت‌های آموزشی خود را گسترش داد.

از سال ۱۳۹۵، رشته کارشناسی به «جغرافیا (گرایش آب و هواشناسی)» تغییر نام یافت. همچنین، از سال ۱۳۹۷، رشته کارشناسی ارشد به «آب و هواشناسی محیطی» تغییر کرد.

در حال حاضر، گروه آب و هواشناسی با ۶ عضو هیأت علمی تمام‌وقت (با مراتب استاد، دانشیار و استادیار) و یک کارشناس، به ۱۱۰ دانشجوی کارشناسی و ۲۳ دانشجوی کارشناسی ارشد خدمات آموزشی و پژوهشی ارائه می‌دهد. این گروه با بهره‌مندی از اساتید مجرب، یکی از قطب‌های آموزشی و پژوهشی در ایران، به‌ویژه در غرب کشور، به شمار می‌رود. جذب دانشجویان بین‌المللی، که در حال حاضر ۸ نفر می‌باشند، نقش مؤثری در ارتقاء جایگاه دانشگاه در سطح منطقه داشته و این گروه را به یکی از فعال‌ترین گروه‌های دانشکده در این زمینه تبدیل کرده است.

بر اساس چشم‌انداز توسعه ده‌ساله (افق ۱۴۱۰)، این گروه در نظر دارد نسبت به راه‌اندازی مقطع کارشناسی ارشد در گرایش «تغییر اقلیم» و مقطع دکتری تخصصی در رشته «آب و هواشناسی» اقدام نماید.

۲. پیام مدیر گروه

اقلیم، به‌عنوان یکی از عوامل اصلی شکل‌گیری و تداوم حیات در کره زمین، نقش بی‌بدیلی در زندگی انسان‌ها و توسعه پایدار کشورها و استان‌ها ایفا می‌کند. تغییرات اقلیمی و الگوهای بلندمدت آب و هوا، بر کشاورزی، صنعت، منابع طبیعی، و سلامت انسان‌ها تأثیر مستقیم دارند و آگاهی از این عوامل، کلید مدیریت بهتر و سازگاری با محیط زیست است. استان کردستان با تنوع جغرافیایی و اقلیمی ویژه، نیازمند شناخت دقیق اقلیم منطقه برای بهره‌برداری بهینه از منابع و توسعه اقتصادی و فرهنگی است. پژوهش در حوزه اقلیم‌شناسی، منجر به اتخاذ سیاست‌های هوشمندانه و برنامه‌ریزی مؤثر می‌شود که در راستای کاهش آثار منفی تغییرات اقلیمی و تضمین زندگی بهتر برای نسل‌های آینده قرار دارد. در این گروه، با تکیه بر دانش علمی و پژوهش‌های کاربردی، هدف ما ارتقاء آگاهی، توسعه مهارت‌های علمی و تربیت متخصصانی است که بتوانند نقش مؤثری در مدیریت و سازگاری با اقلیم هر منطقه ایفا کنند. همکاری و تبادل نظر فعال بین دانشگاه، صنعت و نهادهای دولتی، مأمنی است تا بتوانیم در راستای توسعه پایدار منطقه و کشور گام‌های مثبت برداریم. امید است با تلاش و همت جمعی، بتوانیم آینده‌ای بهتر و پایدارتر برای کشور و استان کردستان رقم بزنیم.

۳. چشم‌انداز و اهداف

گروه آموزشی آب و هواشناسی در راستای تأمین نیازهای آموزشی و پژوهشی در زمینه علم اقلیم‌شناسی در سطوح محلی، ملی و بین‌المللی فعالیت می‌کند. چشم‌انداز ما، ارتقاء جایگاه علمی و پژوهشی در حوزه شناخت، تحلیل و مدیریت تغییرات اقلیمی و الگوهای بلندمدت آب و هوا است. ما از طریق پژوهش‌های بنیادی، کاربردی و توسعه‌ای، می‌کوشیم تا با چالش‌های منطقه‌ای و ملی در زمینه سلامت محیط زیست، توسعه پایدار و بهبود کیفیت زندگی همسو شویم.

اهداف کلان:

• پژوهش‌های نوآورانه و کاربردی: انجام تحقیقات علمی متمرکز بر مسائل منطقه‌ای و ملی برای توسعه راهکارهای مدیریتی پایدار.

• توسعه آموزش و توانمندسازی: تربیت متخصصانی توانمند و متعهد در حوزه اقلیم و مدیریت منابع طبیعی.

• همکاری‌های علمی و صنعتی: برقراری ارتباط با نهادهای دولتی و خصوصی برای کاربردی‌سازی نتایج پژوهش‌ها.

• ارتقاء آگاهی عمومی: ترویج دانش اقلیم‌شناسی و شناخت تأثیرات تغییرات اقلیمی در جامعه برای مشارکت فعال در حفظ محیط زیست.

• پیشرفت در فناوری و نوآوری: بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در تحلیل و پیش‌بینی اقلیم برای کاهش اثرات منفی تغییرات اقلیمی.

ما معتقدیم که با تلاش، همکاری و نوآوری، می‌توانیم نقش مؤثری در حفاظت از محیط‌زیست و توسعه پایدار استان و کشور ایفا کنیم و آینده‌ای بهتر و سالم‌تر را برای نسل‌های بعد رقم بزنیم.

۴. زمینه‌های فعالیت علمی و پژوهشی

فعالیت‌های پژوهشی گروه که در قالب پروژه‌های تحقیقاتی، پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و دوره‌های پسادکتری انجام می‌شود، بر زمینه‌های زیر متمرکز است:
۱. تغییر اقلیم، تأثیرات متقابل انسان و محیط و راهکارهای سازگاری برای برنامه‌ریزی‌های محیطی.
۲. اقلیم‌شناسی کشاورزی به‌منظور شناسایی پتانسیل‌ها برای توسعه پایدار کشاورزی و سازگاری با تغییرات آب و هوایی.
۳. بررسی مخاطرات آب و هوایی (سیل، خشکسالی و...) جهت مدیریت ریسک و کاهش هزینه‌های مدیریت بحران.
۴. شناسایی پتانسیل‌های اکوتوریسم بر اساس بررسی شرایط آسایش اقلیمی.
۵. مطالعات ریزاقلیم‌شناسی و بررسی تغییرات اقلیم‌شناسی شهری.
۶. مطالعات اقلیم‌شناسی سینوپتیک برای شناسایی الگوهای جوی مؤثر بر آب و هوای منطقه جهت مدیریت منابع آب و برنامه‌ریزی محیطی.
 

5. زمینه‌های پژوهشی و تحقیقاتی گروه

گروه آب و هواشناسی دانشگاه کردستان با توجه به اهمیت آب و هواشناسی در زندگی انسان و روابط متقابل انسان و محیط، در حال حاضر در حوزه‌های مختلف پژوهشی و تحقیقاتی این علم فعال است. در بخش‌های زیر، تعدادی از زمینه‌های تخصصی و اولویت‌های پژوهشی گروه و اعضای هیأت علمی فعال در این زمینه‌ها به‌طور خلاصه معرفی می‌شود:

زمینه پژوهشی و تحقیقاتی

• اقلیم‌شناسی سینوپتیک

  • تحلیل و طبقه‌بندی الگوهای سینوپتیکی در راستای پیش‌بینی وضعیت جوی، مخاطرات جوی و سامانه‌های بارشی.

  • مطالعه سینوپتیکی و ترمودینامیکی سامانه‌های بارشی به منظور تحلیل خشکسالی‌ها و سیلاب‌ها و پیش‌بینی‌های بارندگی.

  • تحلیل همدیدی رخدادهای حدی، مانند بارش‌های سنگین، امواج گرما یا سرمای شدید.

  • مطالعه‌ی الگوهای پیوند از دور.

  • کاربرد مدل‌های عددی با داده‌های بازواکاوی.

  • مطالعه تغییرات فراوانی و شدت سامانه‌های سینوپتیکی در گذر زمان و اثرات تغییر اقلیم بر رفتار آنها.

• تغییرات اقلیمی

  • مدیریت مخاطرات اقلیمی بر پایه مدیریت ریسک به جای مدیریت بحران و پیش‌بینی و تطبیق‌پذیری.

  • مدل‌سازی و شبیه‌سازی اقلیمی.

  • تحلیل اثرات تغییر اقلیم بر زندگی انسان و محیط زیست.

  • بررسی سیاست‌گذاری‌های مناسب در راستای کاهش اثرات تغییر اقلیم.

  • بررسی تغییر اقلیم در اقلیم‌های دیرینه با هدف شناخت رفتار طبیعی اقلیم و تفکیک آن از تغییرات ناشی از فعالیت‌های انسان.

• اقلیم‌شناسی کاربردی

  • آب و هواشناسی کشاورزی: به منظور بررسی تأثیرات آب و هوا بر کشاورزی، تقویم کشت متناسب با شرایط اقلیمی، و اثر پدیده‌های حدی بر محصولات کشاورزی.

  • آب و هواشناسی شهری: مطالعه شرایط آب و هوایی در محیط‌های شهری با هدف توسعه پایدار، مدیریت بحران و سلامت عمومی در شهرها.

  • آب و هواشناسی صنعت و انرژی: بررسی رابطه متقابل آب و هواشناسی، صنعت و انرژی در راستای بهینه‌سازی مصرف انرژی و طراحی زیرساخت‌های همساز با اقلیم.

  • اقلیم‌شناسی پزشکی و سلامت: به منظور بررسی اثرات آب و هواشناسی بر سلامت انسان برای اعلام هشدارها و برنامه‌ریزی سلامت همگانی.

  • آب و هواشناسی حمل و نقل: به منظور بررسی شرایط ایمن حمل و نقل اعم از هوایی، جاده‌ای و دریایی.

  • اقلیم‌شناسی محیطی: ارزیابی اثرات آب و هوا بر محیط زیست با پایش زیست‌محیطی و ارزیابی اثرات توسعه.

  • زیست‌اقلیم‌شناسی و اکوتوریسم: بررسی پتانسیل‌های زیست‌اقلیمی و توسعه اکوتوریسم.

• اقلیم‌شناسی ماهواره‌ای

  • تحلیل تغییرات فضایی و زمانی دمای سطح زمین با داده‌های ماهواره‌ای.

  • پایش و تحلیل عناصر و پارامترهای اقلیمی با داده‌های ماهواره‌ای به منظور مدیریت خشکسالی و منابع آب.

  • تحلیل پاسخ پوشش گیاهی به تغییرات اقلیمی با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای.

  • پایش تغییرات پوشش برف و یخ.

  • تحلیل تغییرات کاربری اراضی و اثرات اقلیمی آن.