Tayyebeh Fadavi

The nature of interaction between the lover (āsheq) and the beloved (maʿshuq) in the lyrical genre of Persian literature has taken diverse forms from its beginnings to the present day. One prominent pattern is the highly distanced and seemingly unconventional relationship found in the classical Persian ghazal, which at first glance appears paradoxical or even impolite. This apparent unconventionality actually demands an investigation of the implicit class relations and power dynamics subtly dispersed throughout the text. Explaining this phenomenon requires a semiotic reading of the actions and positionalities of textual agents as manifestations of their lifestyle and of identity-based/class-based distancing strategies. Accordingly, the present study elucidates the various aspects and motivations of distancing between lover and beloved in Sa’di’s ghazals. It interprets these phenomena by drawing on theories from cultural studies, anthropology of space, sociology of the body, and the specific socio-historical and cultural context in which the texts were produced. The findings reveal that classical Persian love ghazals—including those of Sa’di—superficially display a kind of interaction that seems unconventional, marked by an exaggerated, seemingly insurmountable refusal on the part of the beloved. Given the vertical and domineering orientation of this relationship—especially when the beloved’s refusal blends defensive and aggressive elements—it can appear as a form of impoliteness or even class-based degradation emanating from the beloved. However, by attending to textual implicatures and extra-textual historical evidence, a radically different interpretation and judgment become possible. This article therefore undertakes a semiotic analysis of the beloved’s identity and the class implications of his/her distancing strategies at three levels: (1) possessions and belongings, (2) status and positional actions, and (3) concrete actions and behaviours. The author-narrator of Sa’di’s ghazals ascribes to the beloved three broad categories of socio-cultural capital—economic, bodily, and behavioural/performative (each with its own subcategories)—that together constitute the foundation of the beloved’s distancing and refusal. This refusal is graduated: it begins as theatrical and defensive, then continues in an overtly aggressive mode. Contrary to common assumption, it actually signals real social superiority or at least a performative display of being “above” the lover. In other words, according to the textual evidence reflecting the beloved’s lifestyle, the class position of the beloved as represented by the author-narrator of Sa’di’s ghazals is either genuinely superior or convincingly staged as such. This claim is corroborated at all three levels of capital: At the level of possessions and belongings: the beloved owns rivals/servants, luxurious ornaments and adornments, and lives in an environment of ease, indulgence, and pampered delicacy. At the bodily level: both the body itself and its attire are saturated with socio-cultural and psychological signs of superior refusal. Not only the stature and limbs but also the gestures and postures associated with clothing all connote superiority. At the level of actions: these were classified into defensive and aggressive modes of refusal. At first sight, these actions (ignoring, cold indifference, breaking promises, plundering, even bloodshed) appear as sheer impoliteness and violence, suggesting no trace of superiority. Yet when contextualised historically and culturally—especially against the habitus of the Turkic peoples of Central Asia (the ethno-cultural background of many beloveds depicted as Turk-faced or Turkic)—what we perceive as impoliteness and violence was, in that milieu, a source of pride and honour. Two key points must therefore be borne in mind when interpreting the identity of the beloved in the classical Persian ghazal, including in Sa’di’s work: Before rushing to particular socio-cultural explanations, one must first consider the universal psychological/performative dimension of status-seeking and status-maintenance. In most cultures this tends to manifest artificially and de-contextually—or, in Goffman’s terms, through positive idealisation and self-aggrandisement. Only after accounting for this psychological layer should one turn to the concrete, historically specific field of status-seeking, which varies in degree and form across societies. Thus, the beloved of the classical Persian ghazal—especially as represented in Sa’di—is a composite figure: male/female, slave-girl/page-boy, Iranian/Turkic, naturally beautiful/artificially beautified, genuinely superior/socially inferior, cultured/uncultured, etc. Yet, first, by the universal psychological/performative rule of status-seeking, the beloved is always represented as superior and affluent, even when actual class position might suggest otherwise. Second, from the perspective of lived ethno-cultural geography, the represented beloved emerges from two historical-cultural zones: Iran proper and Central Asia. Consequently, behaviours that strike us as unconventional may sometimes stem from lack of refinement or lower social origin, but fundamentally they arise from differing sign-systems and concrete manifestations of class distancing and its accompanying modes of refusal between the two cultural-historical spheres of Iran and Central Asia. The rules of status acquisition in the Turkic cultural habitus—famously associated with the tradition of yaghmā (plunder/raiding)—differ sharply from the etiquette of status display current in contemporaneous Iran. In the former, shaped by nomadic spirit and the geographical imperatives of the era (without value judgment), behaviours such as disregard for the civility expected among settled “civilised” peoples, freedom from refined manners, recourse to force, abduction, and plunder were themselves recognised forms of ascribed prestige. In conclusion, the seemingly unconventional and refusal-laden actions attributed to the beloved in the author-narrator’s representation in Sa’di’s ghazals—actions that construct a clearly hierarchical and vertical relationship—cannot be reduced merely to psychological theatricality, nor can the depicted identity of the beloved be taken as evidence of ignorance, barbarism, impoliteness, or sadism on the part of that textual subject. On the contrary, this constructed/represented identity is inextricably linked to the epistemological-social paradigm of the classical world, as well as to the specific class mechanisms and etiquettes of social status-seeking in the two intertwined Iranian-Turkic cultural spheres. Thus, the author-narrator of Sa’di’s ghazals operates on two levels simultaneously: on the one hand, following the psychological logic of idealisation and the performative realisation of subjects; on the other, in harmony with the prevailing epistemological paradigm of socio-cultural relations. He therefore portrays the constitutive traits and behaviours of the beloved’s identity—whether modest restraint or aggressive refusal—as entirely consonant with the lifestyle and expected conduct of a genuinely superior and affluent class.

مشتاق اصفهانی، از شاعران مهم دوره بازگشت ادبی است که از احیاکنندگان سبک عراقی محسوب میشود و شعر او از مناظر مختلف، قابل تأمّل است. یکی از این وجوه بررسی مضامین غنایی در اشعار اوست. در این پژوهش، مضامین غنایی در غزلیات و قصاید مشتاق اصفهانی بررسی شده تا مشخص شود که وی به کدامیک از مضامین غنایی در قصاید و غزلیاتش، توجه بیشتری داشته و دیگر اینکه تصویر در اشعار غنایی او، چه جایگاهی دارد و نکتۀ آخر اینکه وی برای بیان مضامین غنایی، از چه وجوه زیباییشناسی بهره گرفته است. روش تحقیق توصیفی، تحلیلی است و بهصورت کتابخانهای انجام گرفته است. نتیجه تحقیق نشان میدهد که در میان مفاهیم غنایی، با وجود اینکه مشتاقْ عارف نبوده، مضامین عرفانی را در اشعارش به کار برده است اما به معشوق ظاهری و ویژگیهای او نیز نظر دارد. همچنین این پژوهش، نشان میدهد که وی در تصرّف معنایی در زبان موفق بوده و از عناصر مهم بدیعی و بیانی، به خوبی در اشعارش با مضامین غنایی بهره گرفته است.

از آنجا که ادبیات، هنر زیبا بیان کردن و تاثیر بیشتر آن بر مخاطب است، یکی از مهمترین شاخصههای علم معانی، بررسی چگونگی القای سخن به مخاطب است و چون ارائهی پیام به طور مستقیم، چندان هنری و موثر نیست، بسیار بدیهی است که پرسش در مفهوم اصلی خود به کار نرود و دارای اغراض ثانویه باشد. به وسیلهی این اغراض، گوینده هم سخن موثر میگوید و هم خواننده را متوجه زیباییها و جنبههای هنری کلامش میکند. مقصود از اغراض ثانویهی پرسش آن است که گوینده از بیان جملات پرسشی، در صدد دریافت جواب نیست، بلکه آن پرسش، یک پرسش هنری است که در ادبیات به آن سوال بلاغی میگویند. هدف پژوهش حاضر، تحلیل و بررسی معانی ثانوی جملات استفهامی در غزلیات بابا فغانی « » شیرازی است تا مشخص شود وی برای بیان چه معانی از جملات پرسشی بهره گرفته است و میزان توجه و بهرهگیری از جملات پرسشی چه قدر است. روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی است و بر اساس مطالعات کتابخانهای صورت گرفته است و جامعه آماری این پرسش، بخش غزلیات بابافغانی شیرازی است. نتیجه تحقیق نشان میدهد که وی از بیشتر معانی ثانوی جملات پرسشی، بهره برده است و پرکاربردترین کارکردهای ثانوی جملات پرسشی در غزلیات او شامل استفهام انکاری و کم کاربردتری نسرور و شادی، شمول حکم، استفهام مقید اثبات است. بهرهگیری او از استفهام بیشتر جنبهی هنری دارد و به زیباتر شدن غزلیات او کمک کرده است.

تشبیه در علم بیان، جایگاه ویژه ای دارد و در آفرینش تصاویر شعری، نقش کلیدی و اساسی دارد و نشان دهنده وسعت خیال شاعر است بنابراین؛ می توان این عنصر بیانی را دارای نقشی مؤثر و تعیین کننده، در برجستگی وخیال انگیزی اشعار شاعران محسوب کرد. خواجه عصمت بخارایی از مشاهیر شاعران دوره ی تیموری است قسمت اصلی دیوان او را غزل هایش تشکیل می دهد که با استواری و روانی بسیار سروده شده است. تبحر این شاعر در بهره گیری از عنصر تشبیه در غزلیاتش کاملا آشکاراست وی در بیان اندیشه ها و احساسات خود، به طرق مختلف از این عنصر و ارکان آن به زیبایی بهره برده است. در پژوهش حاضر، تشبیهات موجود در غزلیات عصمت بخارایی، از جهات مختلف، از جمله: ساختاری، موضو عی، عناصر موجود در تشبیه، مفرد و مرکب بودن و وحدت و تعدد مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است. سپس با بررسی آماری و نموداری، فراوانی و بسامد، نگرش خواجه عصمت بخارایی در به کار بردن تشبیهات، دقیق تر مورد بررسی قرار گرفته است. هدف این پژوهش پس از بررسی عناصر تشبیه و ساختار آن این است که مشخص شود که عصمت بخارایی در غزلیاتش ، به چه میزان به تشبیه توجه کرده است و جایگاه تشبیه در غزلیات او چقدر می باشد. غزلیات عصمت بخارایی، دارای 2576 بیت و 920 تشبیه است. بررسی این عنصر، در غزلیات عصمت بخارایی این نکته را آشکار می کند که این شاعر، در اشعارش به تشبیه تمایل دارد و بیشتر از تشبیه حسی به حسی بهره برده ابزار تصویر سازی در تشبیه بیشتر عناصر انسانی هستند. البته این شاعر گاهی از اشیاء، عناصر طبیعت، اجرام آسمانی، حیوانات و عناصر اربعه در ساخت تشبیهاتش بهره برده است. تمایل او در اشعارش به تشبیه مفرد و نوع تشبیه بلیغ بیشتر بوده است. قابل ذکر است که جایگاه تشبیه در غزلیاش بسیار در خور اهمیت بوده که نشان از توجه شاعر به تشبیه در اشعارش می باشد. روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی است و بر اساس مطالعات کتابخانه ای صورت گرفته است.

آقا محمد اصفهانی متخلص به عاشق، یکی از بزرگترین شاعران نهضت بازگشت ادبی است. او در همه قالبهای شعری ذوق آزمایی کرده است. دیوان او دارای دوازده هزار بیت است و شامل غزلیات، قصاید، رباعیات، ترکیببند و ترجیعبند است. اما بخش عمده اشعار او را غزلیات و قصاید او تشکیل میدهد. موضوع این پژوهش، بررسی سبکشناسی لایهای قصاید عاشق اصفهانی در دو سطح ادبی و فکری است. این پژوهش به شیوه توصیفی-تحلیلی است. نتیجه پژوهش نشان میدهد که عاشق، هم به سطح ادبی و هم به سطح فکری در قصاید خویش توجه داشته است. او تقریبآ از همه آرایههای ادبی مانند تشبیه و استعاره و مراعات نظیر و تضاد و لف و نشر و تلمیح و ... در قصاید خویش استفاده کرده است. همچنین در سطح فکری قصاید عاشق، موضوعاتی همچون مباحث تعلیمی و عرفانی، مدح و منقبت، شکوه و مفاخره و عشق، مورد توجه او بوده است. مبنای کار او مانند دیگر شاعران سبک بازگشت بر تقلید و نظیره سرایی از شاعران پیشین یعنی شاعران سبک خراسانی مانند فرخی و منوچهری بوده است.

آقا محمد اصفهانی متخلص به عاشق، یکی از بزرگترین شاعران نهضت بازگشت ادبی است. او در همه قالب های شعری ذوق آزمایی کرده است. دیوان او دارای دوازده هزار بیت است و شامل غزلیات، قصاید، رباعیات، ترکیب بند و ترجیع بند است. اما بخش عمده اشعار او را غزلیات و قصاید او تشکیل می دهد. موضوع این پژوهش، بررسی سبک شناسی لایه ای قصاید عاشق اصفهانی در دو سطح ادبی و فکری است. این پژوهش به شیوه توصیفی_تحلیلی است. نتیجه پژوهش نشان می دهد که عاشق، هم به سطح ادبی و هم به سطح فکری در قصاید خویش توجه داشته است. او تقریبآ از همه آرایه های ادبی مانند تشبیه و استعاره و مراعات نظیر و تضاد و لف و نشر و تلمیح و ... در قصاید خویش استفاده کرده است. همچنین در سطح فکری قصاید عاشق، موضوعاتی همچون مباحث تعلیمی و عرفانی، مدح و منقبت، شکوه و مفاخره و عشق، مورد توجه او بوده است. مبنای کار او مانند دیگر شاعران سبک بازگشت بر تقلید و نظیره سرایی است. از شاعران پیشین مانند شاعران سبک خراسانی مانند فرخی و منوچهری بوده است.

نظیری نیشابوری، از شاعران سبک هندی است که در اشعار او مضامین مختلفی دیده می شود. او از هر مضمونی یک تصویر می سازد و مضامین شعری او گسترده و مختلف است. غزلیات او شامل اصطلاحات نجوم، حیوانات و جانوران مختلف، اصطلاحات موسیقی، طبیعت و مظاهر آن، اصطلاحات جنگی، اصطلاحات طبی و اصطلاحات ادبی است اما در میان همه ی این مضامین ، مضامین عرفانی و اخلاقی نمود ویژه ای در غزلیات نظیری دارد. او برای بیان این مضامین، از شیوه هایی چون تشبیه، استعاره، تشخیص و تمثیل بهره گرفته است و با استفاده از این شیوه ها ، به نوعی مضامین اخلاقی و عرفانی را به خوبی در اشعارش جلوه گر ساخته است. هدف این پژوهش، بیان مضامین اخلاقی و عرفانی در غزلیات نظیری است و روش انجام پژوهش توصیفی- تحلیلی می باشد.

سالکان و عرفا برای رسیدن به مقام عرفانی حقیقی باید منازلی را طی کنند . بدون عبور از آن ها عملا رسیدن به آن جایگاه امکان پذیر نمی باشد. در میان شاعران و عارفان، عطار و سنایی به این مقامات توجه بسیار کرده اند و درباره آن نکاتی مطرح کرده اند اما به نظر می رسد که عطار نسبت به این موضوع توجه بیشتری در مقایسه با سنایی از خود نشان داده است زیرا در مثنوی های خود بخشی را به طور جداگانه به این موضوع اختصاص داده است. هدف این پژوهش آن است که فقر را در دیوان خدیقه سنایی و در مثنوی های عطار که شامل منطق الطیر اسرار نامه الهی نامه و مصیبت نامه است بررسی کند و به این سؤال پاسخ دهد که عطار و سنایی به موضوع فقر چه نگرشی داشته اند و خاستگاه و اهمیت فقر در عرفان چیست؟ نتیجه نشان می دهد که هر دو شاعر فقر را با فنا همراه کرده اند و در نظر آن ها فقر همان طریقت سلوک است و آنان مخاطبان خود را به فقر توصیه کرده اند. البته عطار مقام فقر حقیقی را متعلق به پیامبر می داند. روش این تحقیق توصیفی تحلیلی است و بر اساس مطالعات کتابخانه ای انجام می پذیرد.

تشبیه از ارکان مهم بلاغی است که در زیبایی آفرینی شعر تأثیر بسزایی دارد و از مهمترین عناصر خیال انگیز سخن است که نشاندهندۀ وسعت خیال و زاویۀ دید شاعر است. زیرا شاعر به وسیلۀ تشبیه، میان عناصر و اشیاء ارتباط برقرار میکند و برای آنها وجوه شباهت قائل میشود. طالب آملی، از شاعران معروف ایران در قرن یازدهم هجری است و بخش اصلی دیوان او غزلهای اوست که با زیبایی فراوان سروده شده و مهارت و استادی او در کاربرد تشبیه و استعاره و آفرینش تصاویر زنده و پویا در این غزلیات نمودار است. این پژوهش به بررسی ساختار عناصر تشبیه و استعاره در دویست غزل طالب آملی پرداخته است و هدف این پژوهش، پس از بررسی ساختار این دو عنصر در غزلیات طالب، مشخص کردن زاویۀ تشبیه در غزلیات اوست. بررسی این عناصر، در اشعار طالب، نشان میدهد که وی بیشتر به تشبیه تمایل دارد و در اشعار وی بیشتر غلبه با تشبیهات حسی است. پس از تشبیه توجه او به استعاره درخور و قابل تأمل است. ابزار تصویرساز او در تشبیه اغلب عناصر انسانی است. البته او گاهی از لوازم موسیقیایی، عناصر طبیعت و لوازم سکر و مستی و جانداران غیر انسانی نیز به عنوان، عناصر تصویرساز در غزلیاتش بهره میگیرد. اشعار او از لحاظ زاویه تشبیه )کهنگی و تازگی آن(، نمود چشمگیری دارد. وی برای تشبیه از تصاویری بهره میبرد که تازه و بکر و بدیع است و هنر شاعرانۀ او را جلوهای زیبا میبخشد. از تشبیه بلیغ استفاده فراوان کرده است و تشبیهات او بیشتر از نوع مفرد و حسی به حسی است. در زمینۀ استعاره هم بیشتر از نوع استعاره مصرحه مجرده بهره برده است. روش این پژوهش توصیفی- تحلیلی است و بر اساس مطالعات کتابخانهای صورت گرفته است.

عرفان، احساس عمیق عارفانه نسبت به خداوند و تسلیم شدن، و عشق ورزیدن به او از صمیم قلب است که عاشقان حقیقت را مجذوب خویش ساخته و به عنوان یک علم، در فرهنگ اسلامی زاده شده است. عرفان، مانند هر علمی، اصطلاحات خود را داراست و برای پی بردن به فهم مطالب آن، آشنایی با این اصطلاحات، ضروری است. شاعران عارف، اصطلاحات عرفانی را در اشعار خود، بسیار به کار بردهاند. عطار و حافظ نیز از شاعرانی هستند که از این اصطلاحات و مضامین عارفانه، در اشعار خود به فراوانی، بهره مند شده اند. در این پژوهش، به بررسی مضامین مشترک عرفانی میان منطق الطیر که شاهکار عرفانی- رمزی عطار است، با غزلیات حافظ پرداخته شده است. همچنین بسامد این اصطلاحات و پاسخ به این سوال که شاعران عارف، از جمله حافظ و عطار، از چه زبانی، برای بیان مضامین و اصطلاحات عرفانی، استفاده میکنند، جزو اهداف این پژوهش است. نتیجه نشان می دهد که حافظ و عطار، از اصطاحات متعدد عرفانی به صورت مشترک در آثار خود استفاده کردهاند. اصطلاحاتی مانند: آب حیات، ازل، ابد، توبه، صدق، توفیق، سالک و پیر و فقر و فنا و عشق. واژه هایی مانند: عشق، طلب، استغنا، حیرت... که همان هفت وادی عرفانی در منطق الطیر عطار، و واژه هایی مانند: عشق، ساقی، پیر، می، رند، میخانه، خرقه، زاهد... در اشعار حافظ بسامد بیشتری را به خود اختصاص داده اند. هر دو شاعر، از زبان رمزی و عارفانه، برای بیان بهتر مضامین عرفانی بهره گرفته اند. روش پژوهش، توصیفی تحلیلی است و بر اساس مطالعات کتابخانه ای صورت گرفته است.

معشوق در ادبیات فارسی از جایگاه بسیار بالایی برخوردار است به طوری که محور اندیشه و سخن پردازی های شاعران بوده است و شامل معشوق زمینی و مجازی و معشوق حقیقی و الهی بوده است. معشوق در اشعار عراقی و حافظ نمود ویژه ای دارد و هدف این پژوهش بررسی نام های شاعرانه معشوق در غزلیات عراقی و حافظ و بیان اوصاف معشوق است. پژوهشگر حاضر تلاش کرده است تا به این پرسش ها پاسخ دهد که اولا معشوق در غزلیات عراقی و حافظ با چه نام هایی امده دیگر اینکه چه اوصافی برای معشوق در غزلیات این دو شاعر آمده و نیز زیرساخت نام ها و اوصاف معشوق در شعر این دو شاعر چیست؟ نتیجه پژوهش نشان مسی دهد که معشوق با نام ها و اوصاف متفاوت در شعر هردو شاعر جلوه گر است و اکثر نام ها و اوصاف معشوق در اشعار حافظ به نوعی قبلا در اشعار عراقی به کار رفته است. بعضی از این نام ها فقط عرفانی هستند و برخی زمینی و مادی. همچنین بعضی دارای شخصیت تاریخی و مذهبی اند. این نام ها زیر ساخت ترکیب وصفی، تشبیهی و استعاری دارند که بر اثر تکرار و بسامد بالا تبدیل به نامی برای معشوق شده اند. روش پژوهش توصیفی تحلیلی است.

او عبدالله شمس مغربی ملقب به ملا محمد شیرین صوفی و شاعر نیمه دوم قرن هشتم هجری است و دیوان او شامل 3000 بیت و در قالب غزل و ترجیع بند و رباعی سروده شده است. موضوع پژهش حاضر سبک شناسی لایه غزلیات شمس مغربی در دو سطح ادبی و فکری است. و این تحقیق شامل 5 فصل است. که به ترتیب کلیات، پیشینه تحقیق، تعاریف و مبانی نظری، سطح ادبی و سطح فکری را شامل می شود و فصل آخر فصل نتیجه گیری است. با بررسی این دو سطح مشاهده شد که شمس مغربی تقریبا از همه آرایه های ادبی در غزلیات استفاده کرده اما برخی از این آرایه ها مانند تشبیه بلیغ و تلمیح و تضاد بسامد بیشتری دارد. تشبیه تسویه و تمثیل بسامد کمتری را به خود اختصاص داده اند. سطح فکری او نیز شامل آیات قرآن نکات پندآموز مبحث قضا و قدر ترجیح عشق بر عقل و توحید و وحدت وجود است. روش انجام پژوهش توصیفی تحلیلی است.

انواع شعر در نظر ایرانیان دوره اسلامی بیشتر به حسب هیأت ظاهری آنها تقسیم می شد و می گفتند: «شعر در عرف جمهور کلام م.زون و مقفی است». (صفا 45:1357) با توجه به تعریف شعر در عرف ادبا، شعر را به مثنوی، قصیده، غزل، قطعه و غیره تقسیم می کنند.(صفا 46:1257) غزل و تغزل از حیث ظاهر مانند قصیده و از حیث شماره ابیات کوچکتر از آن است، معمولا به موضوعات غنایی اختصاص دارد خواه عاشقانه و خواه عارفانه.(صفا 47:1357). مولانا از غزل سرایان نامور قرن هفتم به شمار است و غزل های او بیشتر تحت تأثیر جذبه ها و احوال قلبی سروده شده و در آنها قصد تعلیم نبوده است.به همین سبب شور و وجد و حال و عواطف و احساسات در این غزل ها فوران دارد و از نظر بیان و زبان نیز، گوینده را مست و ناهشیار می نمایاند.(غلامرضایی 261:1377) اشعار مسجع طبق تعریف استاد همایی به اشعاری گفته می شود که دارای سجع میانی باشند.(همایی 43:1367) و طبق تعریف دکتذ شمیسا اوزانی است که قوافی میانی داشته باشند.(شمیسا 61:1369) مولانا جلاالدین بلخی که از غزل سرایان و مثنوی گویان این دوره است غزل های فراوانی به این شیوه فراهم آورده است که در این پژوهش به بررسی صوری و موسیقایی و معنایی این گونه از اشعار می پردازیم.

مجموعه مثنوی یکی از بارزترین و ارزشمندترین آثاری است که در ادبیات فارسی وجود دارد. از آنجا که مثنوی اثری تعلیمی عرفانی است، سعی مولانا بر این بوده است که در قالب داستان و حکایت و تمثیل به بیان پند و اندرز و تلنگر زدن به مخاطب در مسائل اخلاقی بپردازد و همچنین افکار و اندیشه های عرفانی خود را نیز تشریح کرده است. در مثنوی، مولانا هر جا که خواسته است موضوعی را به مخاطب بفهماند و به او هشدار دهد، کلام خود را به صورت گزاره ای امری و خطابی آورده است، که گاه لحن خود را در این خطاب ها برای اثرگذاری بیشتر تغییر داده است و آن را به صورت طعن آمیز بیان کرده است. در ادبیات تعلیمی، خطاب به گوینده این مجال را می بخشد تا تعلیم خود را از جهات مختلف به مخاطب القا کند. از میان انواع ادبی، ادب تعلیمی بیشترین ظرفیت را دارد که علاوه بر شکل مستقیم در لا به لای کلام و به صورت غیر مستقیم قصد و هدف خود را مطرح کند. در این پژوهش تلاش شده است تا ابیاتی را که مولانا در آن طعن به کار برده است را بررسی کنیم.

تا کنون از سوی زبانشناسان مباحث زیادی درباره نقش های زبان مطرح شده است. بی شک بهترین طرح را رومن یاکوبسن ارائه داده است. که از سایر نظریه ها جامع تر و ژرف تر است. او در نظریه خود بسته به این که جهت گیری پیام به چه سمتی باشد برای هر پیام یکی از نقش های شش گانه زبان را ارائه داده است. و اگر جهت گیری پیام به سمت هر کدام از مولفه های گوینده، پیام، مخاطب، رمزگان، تماس و موضوع پیام باشد به ترتیب دارای نقش های عاطفی، ادبی، ترغیبی، فرازبانی، همدلی، و ارجاعی می گردد. بوستان سعدی منظومه ای است تعلیمی در باب اخلاق که در زمره آثار ادب تعلیمی قرار دارد. در ادب تعلیمی مخاطب مورد توجه است و همچنین در میان نقش های زبان نقش ترغیبی رو به مخاطب است. این پژوهش سعی دارد تا با استفاده از نظریه نقش های زبان و معانی ثانوی جملات امری، به بررسی نقش ترغیبی زبان در بوستان سعدی بپردازد. روش کار در این تحقیق توصیفی تحلیلی است و بر اساس مطالعات کتابخانه ای انجام گرفته است.

دل در منظومه فکری بزرگان عرفان و سلوک معنوی جایگاه برجسته ای دارد و بسیاری از مباحث عرفانیب بر مدار آن می چرخند. این پژوهش بر آن است تا جایگاه دل در عرفان اسلامی را با تکیه بر اشعار سنایی و حافظ مورد بررسی قرار دهد. و در آن مباحثی همچون ویژگی ها و صفات دل و رابطه دل و عقل و ارتباط دل با دیگر اعضای بدن مطرح خواهد شد. نتیجه پژوهش حاضر نشان می دهد که هر دو شاعر صفات و ویژگی های فراوانی برای دل قائلند. البته هر دو معتقدند که جایگاه دل بسی بالاتر از عقل است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی است و بر اساس مطالعات کتابخانه ای صورت گرفته است.

مفهوم عشق در ادبیات عرفانی همواره یکی از موضوعات بسیار مهم و کلیدی به شمار می آید و محور اندیشه و سخن پردازی های شاعران بوده است. شاعران عارف در آثار خود به این موضوع از جنبه ها و مناظر مختلف اشاره نموده و موضوع مهمی از اثار آنان را به خود اختصاص داده است. عشق در آثار این شاعران بر دو دسته است یکی عشق مجازی که در بینش عرفانی مانند پلی است که شارع با عبور از آن به معشوق واقعی می رسد و به عشق معنوی نائل می گردد. دوم عشق حقیقی است که در ادبیات عرفانی از آن به عشق الهی تعبیر می شود. مبحث عشق در اشعار حافظ و سنایی نمو.د ویژه ای دارد و هدف از این پژوهش بررسی تطبیقی عشق در اشعار حافظ و سنایی است. پایان نامه حاضر با روش تحقیق توصیفی - تحلیلی در تلاش بوده تا به این پرسش پاسخ دهد که وِژگی های عشق در آثار این دو شاعر چیست و آیا وجه غالب عشق در اشعار آنان مجازی است یا حقیقی. جامعه آماری این پژوهش از دیوان دو شاعر و حدیقه سنایی تشکیل شده است. نتایج نشان می دهد که عشق به دو صورت مجازی و حقیقی در دیوان دو شاعر به تناوب مورد استفاده قرار گرفته اما تصاویر شعری حافظ تا حدی وام گرفته از تصاویر شاعرانه سنایی است.

حبسیه یا شعر در زندان یکی از مشهورترین ژانرهای شناخته شده ادبی در ایران است. این ژانر دربردارنده احو.ال و احساسات و کنش شاعران دربند استکه با استفاده از تکنیک های مختلف ادبی و بلاغی درصدد بیان احوال خود یا به چالش کشیدن زندان، زندانبان جایگاه حاکم و جایگاه خود برآمده اند. از میان مهم ارین حبسیه سرایان ادب فارسی مسعود سعد سلمان شاعر صاحب سبک فارسی گوی دوره غزنویان است که مدت 19 سال را در زندان سپری نمود و دیگری شاعر کردی گوی ایلامی غلام رضا خان ارکوازی معاصر دوره قاجار است که بر خلاف اصوص و عرف زندان شکنجه و آزار دیده است. پایان نامه حاضر تلاش دارد تا به بررسی عناصر مشارک حبسیه های دو شاعر و لحن و شیوه به کار گیری ارایه ها، در دو دیوان بپردازد. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی تحلیلی است و جامعه آماری دیوان دو شاعر مورد نظر است. نتیجه این تحقیق نشان می دهد که این دو شاعر به فراخور حال خود به بیان شکوا پرداخته اند. مضامین مسعود نسبت به مضامین مورد استفاده شعر دوم بسیار بیشتر است و شیوه بیان آن دو با هم متفاوت است.

یکی از اساسی ترین و شاخص ترین موضوعات علم معانی، کارکرد مجازی جملات و معانی ثانویه آن هاست. گوینده به این وسیله اغراض خود را ابلاغ می کند تا بتواند سخن موثر بگوید و مخاطب را متوجه لطایف و جنبه های هنری سخنش کند. پژوهش در معانی ثانوی به آن معناست که هدف گوینده آن نیست که به پرسش او پاسخ داده شود. بلکه هدف گوینده از آن پرسش پرسش هنری است که با این پرسش مخاطب متوجه جنبه های هنری سخن گوینده می شود. هدف پژوهش حاضر تحلیل و بررسی معانی ثانوی جملات استفهامی در حدیقه الحقیقه سنایی است تا مشخص شود سنایی برای بیان چه معانیی از جملات پرسشی بهره گرفته است. و میزان این بهره گیری تا چه اندازه ای است. جامعه آماری این تحقیق 11500 بیت است. نتیجه نشان می دهد که سنایی از 23 معنای ثانوی در جهت اغراض خود استفاده نموده است که به ترتیب عبارتند از: استفهام انکاری، توبیخ، تعجب و حیرت، اثباتن و تقریر، و نهی، استیناس، تمنی و آرزو اغراء و تشویق.

زبان با مولفه های گوناگونی مانند دین، جنسیت، سن، شغل، محیط جغرافیایی، شرایط اجتماعی و تحصیلات گویندگان در پیوند است و ارتباط این عوامل غیر زبانی با زبان در ایجاد تیپ های شخصیتی موثر است. انتقال تنوع های زبانی از متن جامعه به متن داستان ها، موجب ایجاد پندار واقعیت در خواننده می شود که از ضروریات عمده ی داستان پردازی اشت. آفرینش تیپ ها و شخصیت ها در داستان ها، بدون توجه به تناسب زبان با تیپ مورد نظر، غیر ممکن است؛ زیرا مهمترین عاملی که شخصیت های داستان را واقعی جلوه می دهد، سازگاری صحبت های آن ها با ویژگی های شخصیتی آن هاست. مطالعه ی پیش رو داستان های کوتاه رئالیستی صادق هدایت را از این منظر مورد بررسی قرار می دهد. روش پژوهش کیفی است و داده ها با استفاده از تکنیک تحلیل محتوی به روش کتابخانه ای و سندکاوی بررسی می شوند. در پایان دیده می شود که صادق هدایت در ایجاد ارتباط میان کارکردهای زبانی و تیپ های شخصیتی در داستان هایی که به زندگی قشر سنتی و فرودست جامعه می پردازند، بسیار موفق است. اشخاص متعلق به این قشر، تیپ سنتی/بی سواد/فرودست را تشکیل می دهند و میزان عناصر زبانی ویژه ی این تیپ در داستان های هدایت به طرز اعجاب انگیزی فراوان است. نکته ی دیگر این است که هدایت در پردازش سخنان زنان نسبت به مردان، مهارت بیشتری از خود نشان داده است. با این حال، تیپ دیگری که هدایت به آن پرداخته است، تیپ متوسط/باسواد است. نتیجه ی بررسی ها نشان می دهد که هدایت در ایجاد هماهنگی زبان و شخصیت این تیپ توفیق اندکی داشته است. به نظر می رسد که هدایت در پردازش گفت و گوهای متعلق به این تیپ، ابزار و امکانات زیادی در دست نداشته است.

یکی از اساسی ترین و شاخص ترین موضوعات علم معانی کارکرد مجازی جملات و معانی ثانوی آن ها است. گوینده به این وسیله اغراض بلاغی خود را بیان می کند تا بتواند سخن موثر گوید و مخاطب را متوجه لطایف و جنبه های هنری سخنش کند. پژوهش در معانی ثانوی به آن معناست که هدف گوینده آن نیست که به پرسش او پاسخی داده شود بلکه هدف گوینده از آن پرسش پرسشی هنری است که با آن مخاطب متوجه جنبه های هنری سخن گوینده می شود. هدف پژوهش حاضر تحلیل و بررسی معانی ثانوی جملات استفهامی در منطق الطیر عطار است تا به این وسیله مشخص شود که عطار برای بیان چه معانیی از جملات پرسشی بهره گرفته است و میزان آن تا چه اندازه ای است. روش این تحقیق توصیفی- تحلیلی است که بر اساس مطالعات کتابخانه ای صورت گرفته است. جامعه آماری هم در آن عبارت از 4696 بیت از ابیات شاعر است. نتیجه تحقیق نشان می دهد که عطار از 23 معنای ثانوی در جهت بیان اغراض خود استفاده برده است.

مسأله معراج از ضروریات دین اسلام و از معجزات پیامبر گرامی اسلام است. پرداختن به موضوع معراج از دیرباز مورد توجه نویسندگان و شاعران فارسی زبان بوده است. در میان این شاعران نظامی و عطار در آثار خود بخش هایی را به معراج اختصاص داده اند. این دو شاعر درباره موضوع معراج نکات مختلفی را بیان نموده اند. هدف این پژوهش مقایسه موضوع معراج از نگاه نظامی و عطار است. روش تحقیق در این پایان نامه توصیفی- تحلیلی است و جامعه آماری شامل خمسه نظامی و آثار عطار است.

نویسندگان برای بیان و انتقال دغدغه ها و اندیشه های خود، علاوه بر انتخاب موضوع منطبق با درونمایه، طرح و شگردهای متفاوتی مبتنی بر سبک و سلیقه ی خاص خود برمی گزینند. در نقد و بررسی رمان و داستان، آنچه بیشتر اهمیّت دارد تبیین میزان و چگونگی پیوند درونمایه و لایه های معنایی چندگانه ی متن با ویژگی های شگرد روایی است. در این رساله، روش، طرح و شیوه های روایتگری داستان های مورد بحث رساله را بررسی کرده ایم تا بتوانیم با بررسی ساختار داستان ها، پیوند درونمایه با نحوه روایتگری و شگردهای مختلف نویسندگان را تبیین کنیم. در رمان های مورد بحث رساله، درونمایه هایی که نویسندگان زن در صدد تبیین آن بوده اند تقریباً از یک آبشخور فکری و معنایی نشأت گرفته اند و تنها شگردهای به کار گرفته شده توسط آنها مختلف است. آنها در تلاشند تا با ترسیم اوضاع تکراری و روزمرّگی حاصل از نادیده گرفته شدن زنان، شاید بتوانند گامی در جهت حل و یا تعدیل این وضعیت بردارند. اما در میان نویسندگان مرد تعدد و تنوع بیشتری در مورد درونمایه دیده- می شود و همینطور شیوه و شگردهای متفاوت تری برای گسترش درونمایه برگزیده اند. هم چنین بعضی از نویسندگان در رمان های اول خود نسبت به رمان های بعدی موفق تر عمل کرده اند و برخی دیگر سیر صعودی داشته اند و به وضوح می توان روند رشد داستان نویسی را در آثار آنها مشاهده کرد.

نظامی از شاعران صاحب سبک قرن ششم هجری است که که سبک جدید اشعار داستانی را وارد شعر نمود. از او پنج گنج به یادگار مانده که مخزن الاسرار اولین مثنوی از این مجموعه است. برای تبیین و درک یک اثر ادبی می بایست شناخت درستی از اندیشه و تفکر شاعر و نویسنده وجود داشته باشد و در این راستا به تحلیل و تفسیر متن پرداخت. مخزن الاسرار اگر چه در نگاه اولیه به دنبال برجسته سازی یک اندیشه عرفانی و دینی است اما با اندک تامل و دقت می توان دریافت که نظامی برای رسیدن به این هدف والا مضامین و درون مایه های مرتبط با موضوع را مطابق با مقالات و حکایات مورد استفاده قرار داده است. در این پژوهش تلاش بر این است تا درون مایه های مقالات و داستان های مخزن الاسرار بر اساس هدف و مقصود نظامی و ارتباط این مضامین با جامعه و عصر شاعر بررسی و تحلیل گردد. روش کار در این تحقیق توصیفی-تحلیلی و بر اساس مطالعات کتابخانه ای صورت گرفته است.

سعدی شاعری مشهور و صاحب سبک است که در تمام قوالب شعری طبع آزمایی نمود، و در هر کدام به نوعی، هنر خود را آشکار کرده است. در زمینه ی آثار سعدی، چون بوستان و گلستان و غزلیات وی سخن بسیار گفته شده، اما کمتر به قصاید و سبک شعری یعدی در قصایدش توجه شده است. موضوع پژوهش حاضر، سبک شناسی قصاید فارسی سعدی است.

شعر اخوان دارای جنبه های نمایشی فراوان است که می تواند موضوع پژوهش های گسترده در این زمینه باشد. موضوع پژوهش حاضر، بررسی جنبه های نمایشی در اشعار این شاعر است. شناخت شگردهای نمایشی اخوان در شعر، آشنایی با سروده های روایی اخوان و کمک به درک بهتر هنر شاعری او در بهره گیری از عناصر روایت پردازی و نمایش در شعر از اهداف پژوهش حاضر است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی است و داده های پژوهش با استفاده از روش تحلیل محتوا به شیوه ی کتابخانه ای و سند کاوی بررسی شده است. نتیجه نشان می دهد که استفاده ی هنرمندانه ی شاعر از عناصر مربوط به نمایش و روایت چون توصیف نمایشی، صحنه پردازی، خلق شخصیّت های زنده، فضاسازی های نمایشی، عینیّت بخشی به مفاهیم ذهنی، بهره گیری از گونه های مختلف گفتگو مانند دیالوگ و مونولوگ و ... ، وجود راوی، گره افکنی، تعلیق و پایان بندی و به کارگیری دیگر ساختمایه های بیان نمایشی، موجب شده که شعر اخوان از ظرفیّت های نمایشی بالایی برخوردار باشد.

موضوع پژوهش حاضر، «بررسی سطح زبانی و فکری مجموعه اشعار دکتر مهیندخت معتمدی» است. تبیین شیوه ی پردازش غزل های مجموع شعری «گلهای آبیدر» از لحاظ ساختار زبانی و فکری و تبیین شیوه پردازش قوالب دیگر شعری مجموعه «گلهای آبیدر» از لحاظ ساختار زبانی و فکری از اهداف پژوهش حاضر است. روش پژوهش، تجزیه و تحلیل معنایی و کتابخانه ای و ابزار کار فیش برداری است. نتیجه نشان می دهد که از لحاظ زبانی و ساختار ظاهری، وی در این مجموعه اشعار، از اوزانی بهره برده است که شاعران سبک عراقی نیز غزل های خویش را در آن اوزان سروده اند و از لحاظ فکری، تنوع فراوانی در اشعار وی ملاحظه می گردد.

رسالت اصلی بسیاری از متون ادبی آموزش و تعلیم و تربیت است. این متون مسایل اخلاقی، مذهبی، فلسفی، اجتماعی و غیره را به شکل ادبی عرضه می کند. دیوان پروین اعتصامی یکی از بهترین نمونه های ادبیات تعلیمی است که مضامین اخلاقی، اجتماعی و فلسفی را در قالب مناظر به نظم کشیده است. این دیوان حاوی 106 مناظره به شکل گفتگوی یک جانبه و گاهی دو طرف است که بر زبان انسان ها، حیوانات و اشیا جاری شده است. هدف پژوهش حاضر تبیین نظم فلسفی و اجتماعی موجود در این مناظرات نیز موضع گیری راوی نسبت به آن موضوعات است. از میان کل مناظرات 62 مناظر داری مضمون نظم چه در قالب دفاع چه اعتراض است. در این مناظرات راوی معمولا در مواجهه با نظم فلسفی دو نوع موضع گیری گاهی پذیرش گاهی اعتراض دارد. اما در طرح نظم اجتماعی نگاهی انتقادی دارد.

فنون بلاغت که از شاخه های علوم ادبی محسوب می شود، از روزگاران گذشته تا کنون مورد توجه شاعران ادیبان و سخن سنجان بوده است. هنری است که به کمک آن می توان سخن را زیبا بیان کرد و از این راه بر مخاطب تاثیر گذار بود. شاعران استان کرمانشاه نیز این فن را در آثار خود به کارگرفته اند تا سخنی بیافرینند که درخور ستایش و تحسین باشد. از جمله این شاعران روح الله امیری سنقری است که به سبک سنتی شعر سروده است. او دارای دیوان دو جلدی به نام نجوای سهیل است که اشعار نغز و دلنشینی شاعر به زبان فارسی، کردی و ترکی در آن گردآوری شده است. امیری سنقری فنون بلاغت را نیز در شعر خود به کار گرفته است. و از آرایه های ادبی جهت آفرینش زیبایی و شیوایی در سخن خود بهره برده است. وی در دیوانش آرایه های بیانی و از جمله استعاره و تشبیه را بیشتر از آرایه های دیگر به کار گرفته است. در این تحقیق پژوهشگر به نقد اشعار فارسی شاعر با هدف شناساندن او و نقد علمی دیوانش با استفاده از روش تحلیلی توصیفی و با شیوه تحلیل محتوا پرداخته است.

حافظ از شاعران متفکر ایران است که توانسته افکار خود را در قالب نزدیک به پانصد غزل ارائه کند. در این پژوهش 40 غزل عرفانی بر اساس روش ساختارگرایی بررسی می گردد و سپس به تحلیل ساختار غزل ها پرداخته شده است. موضوع غزل های عرفانی سه نوع است: جهان شناسی، شناخت شناسی و سلوک عرفانی. ژرف ساخت این غزل ها عشق است و در این نگاه خدا عاشق است و با خود عشق می بازد و او به ما مشتاق بوده و ما به او محتاج هستیم. معضلی که مطرح می شود ساختار غزل است که غیر منسجم می نماید. در حالی که اگر عرفان ایرانی را خوب بشناسیم و نظریه های عرفانی را درک کرده باشیم، پی می بریم که ساختار غزل کاملا منسجم است. به زبان ساده تر در غزل یک مفهوم وجود دارد که با تعبیرهای متفاوت بیان می شود. این تحقیق نشان می دهد که حافظ عرفان را یک عضو از مجموعه فکری خود می داند، نه این که تمام اندیشه خود را به عرفان اختصاص داده باشد.

سیمین دانشور اولین زنی بود که به زبان فارسی داستان به معنای امروزی آن را نوشت و راه را برای زنان داستان نویس پس از خود هموار کرد. طرح داستان ها و اندیشه ها و شگردهای داستان نویسی او بر اساس آثار و اندیشه های دیگران شکل گرفته است. روش و مبنای نظری که بتواند میزان نوآوری و ابتکار نویسنده را روشن سازد، نظریه بینامتنیت است. این نظریه بر این اصل استوار است که هیچ نویسنده ای بدون کمک گرفتن از متون و آثار قبل از خود نمی تواند متنی را به وجود آورد. در این پژوهش منابع و آثار مختلفی را مورد بررسی قرار داده ایم که سیمین دانشور در سه رمان سووشون، جزیره سرگردانی و ساربان سرگردان از آن ها بهره برده است. این سه رمان از جهاتی به هم شباهت دارند. برخی از شخصیت ها، اصطلاحات و مضامین داستان ها مشترک هستند. علاوه بر این نویسنده از تاریخ، حماسه، فلسفه، عرفان، هنر و ... در آثارش بهره گرفته است. سیمین دانشور علایق، روحیه ها و دغدغه های زن ایرانی را در رمان هایش منعکس نموده است تا خواننده را بیشتر با احساسات آنان آشنا سازد.

ابو القاسم شابی و نیما یوشیج از شاعران برجسته معاصر و از پیروان مکتب رمانتیسم به حساب می آیند. هر دو شاعر برای بیان مقاصد مختلف سیاسی و اجتماعی از مظاهر طبیعت بهره گرفته اند و طبیعی است اگر این مظاهر به فراوانی در شعر آن دو تجلی یافته باشد. دو شاعر در سخن از طبیعت موارد اشتراک و افتراق متعددی دارند که در این پایان نامه بر اساس مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی به آن موارد پرداخته می شود.

زویا پیرزاد در زمره داستان نویسان مدرن است که با چاپ چند مجموعه داستان و رمان به عنوان داستان نویسی کوشا جهت تحقق حقوق زنان شناخته شده است، منتها روش نویسندگی او با دیگران متفاوت است. از این روی در این اثر برای تبیین سبک نویسندگی زویا پیرزاد با نشان دادن وجه تمایز او با نویسندگان دیگر با توجه به راهگشا بودن نظریه شناختی در حوزه سبک شناسی به تحلیل سبک خاص وی می پردازیم، تا بتوانیم چگونگی پیوند سبک و معنای متن را در سه کتاب به گونه ای تحلی کنیم که وجه تمایز این نویسنده را با دیگران بیان کنیم. جهان داستان سه کتاب که حاوی سه لای جهان گفتمان، جهان متن و جهان های زیر شمول است با دو پی رفت جهان زنانه نویسنده و جهان خارج مشخص شده است. از دیگر ویژگی های سه کتاب بهره بردن از شبکه تداعی است. به طوری که خود را در اختیار کلمات شخصیت ها قرار می دهد و با استفاده از آن جملات بعدی نویسنده را می نویسد.

در این پژوهش معانی ثانوی جملات استفهامی در غزلیات کلیم کاشانی مورد بررسی قرار گرفته است و مشخص شد که در غزلیات کلیم بیشترین بسامد جملات استفهامی به غرض استفهام مفید معنی انکار متعلق است و نیز این نکته مشخص شد که با توجه به اینکه کلیم از شاعران سبک هندی است مسائل مختلف را به طور غیر مستقیم و با بیان جملات پرسشی مطرح می کند تا بدین وسیله ذهن خواننده را به تکاپو وادارد.

چکیده پژوهش حاضر به مطالعه و بررسی کنش های گفتاری در دو دفتر مثنوی معنوی مولانا پرداخته است. نظر به این که مبانی نظری کنشهای گفتاری به عنوان نظریه ای عام باید در همه ی زبان ها صدق کند، مطالعۀ آثار زبان فارسی لااقل در مثنوی معنوی در این پژوهش می تواند به گسترش دانش کنشهای گفتاری کمک کند. نیز با توجه به جنبه های معرفتی مثنوی و نیز جنبه ی ارتباطی آن، این متن مشحون از کنش های گفتاری است. شناسایی و تحلیل آن ها منجر به درک تازه از مثنوی می شود. در این پژوهش به شیوه جان آستین و جان آر. سرل انواع کنشهای گفتاری استخراج شده است. بررسی این کنشهای گفتاری نشان می دهد که مولوی از انواع کنشها در پیشبرد حکایت ها مدد گرفته است. بعد از استخراج کنشهای گفتاری آن ها را قاب-بندی کرده و نوع قاب ها را مشخص کرده ایم. بررسی این قابها نشان می دهد که اغلب قابها به صورت گزاره ای و درون روایتی ذکر شده اند. در پایان کار معنای کنشهای گفتاری را در چهار رده دسته بندی کرده ایم. نتیجه-ی این پژوهش نشان می دهد، مبانی نظری کنشهای گفتاری آستین و سرل در مورد کنشهای گفتاری مثنوی صدق می کند و دسته بندی سرل با تفصیل و جزئیات بیشتری انواع کنشهای گفتاری فارسی را شامل می شود.

متناقض نما کلامی است که به دلیل عدول از هنجار متعارف زبان ، متناقض و گاهی مهمل به نظر می آید . این عادت شکنی موجب اعجاب و شگفتی مخاطب می شود ذهنش را لحظه ای با مقوله ای خلاف عادت و انتظار درگیر می کند و در نهایت مخاطب متوجه می شود که کلام متناقض در عین متناقض بودن متناقض نیست . اگر تناقض در منطق عیب است در هنر در اوج تعالی است بنابراین با توجه به تعریف آن در منطق و ادب فارسی در این منطق عیب است در هنر در اوج تعالی است بنابراین با توجه به تعریف آن در منطق و ادب فارسی در این تحقیق به بررسی تناقض در شش اثر خواجو پرداخته شده است . ابتدا توصیف ساختار زبانی آن در 9 ساختار بررسی شده است که عبارتند از : 1) ساختار ترکیبات متناقض نما 2) ساختار نسبت نقیضین به یک موضوع 3) ساختار تناسب نقیضین در جمله های مرکب 4) ساختار سلب نقیضین از موضوع 5) ساختار علی و معلولی نقیضین 6) ساختار عینیت نقیضین 7)ساختار منادای متناقض 8) ساختار عرفی تشریعی متناقض 9) ساختار قسم متناقض .

موضوع این پژوهش بررسی نقش حکایت پردازی های اخلاقی برهمن در آموزش سیاست به رای در کلیله و دمنه است . از اهداف اصلی پژوهش استنباط پیام ها و نتایج حاصل از حکایات اخلاقی است ؛ در تحلیل و بررسی داده ها ، ابتدا هر کدام از جلوه ها یا نمودهای پیام های اخلاقی - سیاسی ، با عباراتی روشن و ساده از متن کلیله و دمنه انتخاب و ذکر گردیده است . همچنین بررسی اندیشه های سیاسی باب های مربوط به مترجمان به ویژه بابی که نصر الله منشی در دیباچه ی کتاب آورده است و تغییر و تبدیلاتی که به منظور خاصی در متن اصلی کتاب اعمال کرده است . در این بخش ،ابتدا توضیحاتی از منابع معتبر در هر زمینه آورده وس پس شواهد آن ها ذکر شده است .

ابوتراب خسروی از نویسندگان نسل سوم داستان نویسی است، که همچون نویسندگان هم نسل خـود در عرصه ی داستان نویسی دست به تجربه و نوآوری زده است. در این پژوهش، آثار این نویسنده براساس روش ساختـارگرایی بررسی شده است. ابتــدا به بررسی ساختار روایت و سپس به تحلیل ژرف ساخت آثار پرداخته ایم. ساختار روایت در آثار ابوتراب خسروی سه گونه است: ساده، متوسط و دشوار. ژرف-ساخت این آثار مرگ و زندگی، عشق و نفرت، هویت و بی هویتی است. این ژرف ساخت ها عمــوماً در ساحتی اسطوره ای متجلی می شوند. نویسنده با استفاده از اسطوره به طرح دغدغه های ذهنی خود پرداخته است. برخی از روایات ارتباط تنگاتنگی با ژرف ساخت ها دارند و ژرف ساخت داستان ها را در خود منعکس می نمایند.