دسترسی سریع
تعریف

ارائه تعریف قطعی و مشخصی برای کارآفرینی دشوار یا غیرممکن است. تعریفی از کارآفرینی که تا حدودی شامل همه تعریف‏‌های ارائه شده از آن باشد، عبارت است از: «کارآفرینی فرایندی است که فرد کارآفرین با ایده‌‏های نو و خلاق و شناسایی فرصت‏‌های جدید و با بسیج منابع، مبادرت به ایجاد کسب‌وکار و شرکت‌های نو، سازمان جدید و نوآور و رشد یابنده نموده که با خطرپذیری توأم است و منجر به معرفی محصول و یا خدمت جدیدی به جامعه می‏‌گردد».

واژه کارآفرینی از کلمه فرانسوی Entrepreneur به معنای «متعهد شدن» نشأت گرفته است. کارآفرینی (Entrepreneurship) مفهوم جدیدی نیست؛ بلکه ریشه آن به قرن 18 باز می‏گردد، یعنی زمانی که ریچارد کانتیلتون عوامل اقتصادی را به سه دسته تقسیم کرد: مالکان زمین، عوامل اقتصادی مزدبگیر و آن دسته از عوامل اقتصادی که با قبول خطر در بازار بورس فعالیت می‌‏کنند.

با تحولات سریع و شتابان محیط بین‌المللی و گذر از جامعه صنعتی به جامعه اطلاعاتی و مواجهه اقتصادهای ملی با اقتصاد جهانی و مطرح شدن پدیده‌هایی همانند «جهانی شدن» و «فناوری اطلاعات»، مباحث اساسی در خصوص راهکارهای مختلف برای تسریع فرایند رشد و توسعه پایدار و رفاه ا قتصادی مطرح می‏‌گردد. یکی از این مباحث، نقش کارآفرینان در این فرایند است. کارآفرینی از مفاهیمی است که بخصوص در محدوده علم اقتصاد، مدیریت، جامعه‌شناسی و روان‏شناسی و سایر مقوله‌های مرتبط با این موضوع قدمتی بسیار کوتاه دارد.

به دلیل آن که معنای تحت‌الفظی «کارآفرینی» نمی‏تواند عمق محتوی و مفهوم این واژه را مشخص نماید و برای جلوگیری از فهم نادرست این موضوع یا واژه با سایر واژه‌ها و برای رسیدن به فهم و فرهنگ مشترک، از آن، معرفی و شناساندن این واژه بسیار مهم می‏نماید. این که کارآفرینی چیست؟ کارآفرین کیست؟ فرایند کارآفرینی چگونه است؟ نقش و تأثیر کارآفرینی و کارآفرینان در ابعاد توسعه و رشد اقتصادی و متغیرهای کلان اقتصادی همانند اشتغال چیست؟ نقش آموزش و تجربه در رشد کارآفرینی چه میزان است؟ سؤال‏‌هایی هستند که باید برای رسیدن به فرهنگی مشترک به وضوح و مبسوط پاسخ داده شود. به طور کلی «کارآفرینی» از ابتدای خلقت بشر و همراه با او در تمام شئون زندگی حضور داشته و مبنای تحولات و پیشرفت‏‌های بشری بوده است.

کارآفرین

  • کارآفرین کسی است که فرصتی را کشف  و برای پیگیری و تحقق آن، سازمان مناسبی را ایجاد می‌کند.
  • کارآفرین کسی است که بیشتر به منظور کسب سود و رشد، کسب و کاری را تأسیس و اداره می‌‏کند که مشخصات اصلی آن نوآوری و مدیریت استراتژیک است.
  • کارآفرین کسی است که سیاستگذاری کسب و کار با اوست و به حساب خود ریسک مالی آن را به عهده می‌‏گیرد.
  • کارآفرین کسی است که مؤسسه اقتصادی، بویژه کسب و کاری را که بطور معمول مستلزم ابتکار و ریسک قابل توجهی باشد سازماندهی و اداره می‌‏کند.
سیر تاریخی مفهوم کارآفرینی

سیر تاریخی مفهوم کارآفرینی را می‏توان به پنج دوره تقسیم نمود:

دوره اول، قرون 15 و 16 میلادی

در این دوره کارآفرینان به مجریان پروژه‌‏های بزرگ که مسؤولیت اجرای این پروژه‏‌ها نیز از سوی دولت‏‌های محلی به آنها واگذار گردیده بود کارآفرین اطلاق می‏شد. در تعاریف این دوره پذیرش مخاطره، لحاظ نشده است.

دوره دوم، قرن 17 میلادی

این دوره همزمان با شروع انقلاب صنعتی در اروپا بوده و سپس مخاطره‌پذیری به کارآفرینی اضافه شد. کارآفرینان در این دوره شامل افرادی همانند بازرگانان، صنعتگران و دیگر مالکان خصوصی بود.

دوره سوم، قرون 18 و 19 میلادی

در این دوره کارآفرین فردی است که مخاطره کرده و سرمایه موردنیاز خود را از طریق وام تأمین کند. بین کارآفرین و تأمین‌کننده سرمایه (سرمایه‌گذار) و مدیر کسب و کار در این دوره تمایز وجود دارد.

دوره چهارم، دهه‎های میانی قرن بیستم میلادی

در این دوره مفهوم نوآوری شامل خلق محصولی جدید، ایجاد نظام توزیع جدید یا ایجاد ساختار سازمانی جدید بعنوان یک جزء اصلی به تعاریف کارآفرینی اضافه شده است.

دوره پنجم،دوران معاصر (از اواخر 1970 تاکنون)

در این دوره همزمان با موج ایجاد کسب و روند کارهای کوچک و رشد اقتصادی و نیز مشخص شدن نقش کارآفرینی بعنوان تسریع‏‌کننده این سازوکار، توجه زیادی به این مفهوم شد و رویکرد چندجانبه به این موضوع صورت گرفت. تا قبل از این دوره توجه اقتصاددانان به کارآفرینی معطوف بود، اما در این دوره بتدریج روانشناسان، جامعه ‏شناسان و دانشمندان و محققان علوم مدیریت نیز به ابعاد مختلف کارآفرینی و کارآفرینان توجه نمودند.
تاریخچه کارآفرینی در دنیا

در اوایل سده شانزدهم میلادی کسانی را که در کار مأموریت نظامی بودند، کارآفرین خواندند و پس از آن نیز برای مخاطرات دیگر نیز همین واژه با محدودیت‏‌هایی مورد استفاده قرار گرفت.

از حدود سال 1700 میلادی به بعد برای پیمانکاران دولت که دست‏اندر کار امور عمرانی بودند، از لفظ کارآفرین زیاد استفاده شده است. کارآفرینی و کارآفرین اولین بار مورد توجه اقتصاد دانان قرار گرفت و همه مکاتب اقتصادی از قرن شانزدهم میلادی تاکنون بنحوی کارآفرینی را در نظریه‌‏های خود تشریح کرده‌‏اند.
ژوزف شوپیتر با ارائه نظریه توسعه  اقتصادی خود در سال 1934 که همزمان با دوران رکود بزرگ اقتصادی بود، موجب شد تا نظر او در خصوص نقش محوری کارآفرینان در ایجاد سود، مورد توجه قرار گیرد و به همین دلیل وی را «پدر کارآفرینی» لقب داده‌‏اند. از نظر وی «کارآفرین نیروی محرکه اصلی در توسعه اقتصادی است» و نقش کارآفرینی عبارت است از«نوآوری یا ایجاد ترکیب‏‌های تازه از مواد».

کارآفرینی از سوی روان‌ شناسان و جامعه‏ شناسان با درک نقش کارآفرینان در اقتصاد و به منظور شناسایی ویژگی‎ها و الگوهای رفتاری آنها مورد توجه قرار گرفته است. جامعه‏‌ شناسان، کارآفرینی را بعنوان یک پدیده اجتماعی در نظر گرفته و به بررسی رابطه متقابل بین کارآفرینان و سایر قسمت‏‌ها و گروه‌‏های جامعه پرداخته‏اند.

دانشمندان مدیریت به تشریح مدیریت کارآفرینی و ایجاد جو و محیط کارآفرینانه در سازمان‌‏ها پرداخته‏‌اند.
تاریخچه کارآفرینی در ایران

با وجود توجه کشورهای پیشرفته دنیا از اواخر دهه 1970 به کارآفرینی، در کشور ما تا شروع اجرای برنامه سوم توسعه، توجه چندانی به این موضوع نشده و حتی در محافل علمی و دانشگاهی نیز به جز موارد بسیار نادر، فعالیتی در این زمینه صورت نگرفته بود. مشکل بیکاری و پیش‏‌بینی حادتر شدن آن در دهه 1380 موجب شد که در زمان تدوین برنامه سوم توسعه، موضوع توسعه کارآفرینی مورد توجه قرار گیرد. در برنامه اخیر، توسعه کارآفرینی در سطح وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، جهاد کشاورزی، صنایع و معادن و فلزات و همچنین مؤسسه جهاد دانشگاهی به دلیل ارتباط با فعالیت‏‌های آن‌ها، مطرح شده است.

مرکز کارآفرینی دانشگاه کردستان در سال 1382 در جهت اجرای آیین‌نامه کاراد (طرح توسعه کارآفرینی در دانشگاه‌‏های کشور) مصوب وزارت علوم و تحقیقات و فناوری، به منظور ارتقاء توسعه فرهنگ کارآفرینی در دانشگاه کردستان تأسیس گردید. تا شهریورماه 1388 عمده فعالیت‏‌های مرکز شامل اموری همچون برگزاری دوره‌های آموزشی و ترویجی مورد درخواست دانشجویان، اساتید و یا نهادهای دولتی و غیر دولتی بوده است.  دعوت از کارشناسان مربوطه جهت برگزاری سمینارهای تخصصی آموزشی و ترویجی نیز به همراه  ایجاد ارتباط بین افراد کارآفرین و سازمان‌های حامی نیز از جمله اقدامات انجام شده تا قبل از مهر ماه 1388 بشمار می‌رود.

از مهرماه 1388 به منظور اجرایی شدن مصوبات تیرماه 1388 شورای کارآفرینی دانشگاه، راه‌اندازی هسته‌های کارآفرینی در دانشکده‏‌ها در دستور کار مرکز کارآفرینی و دانشکده‌های دانشگاه قرار گرفت تا اموری دایر قبلی به همراه اموری جدیدی همچون طرح ارائه درس 3 واحدی کارآفرینی و همچنین حمایت از پایان‏‌نامه‌‏های کارآفرین دانشجویان تحصیلات تکمیلی و مشاوره و هدایت دیگر ایده‌های کارآفرینانه با مشارکت و همفکری اعضای هیأت علمی و دانشجویان به شکل غنی‏‌تری تحقق یابند.

نقش‏‌های کارآفرینان در جامعه

کارآفرینان نقش‌‏های ذیل را در جامعه ایفا خواهند کرد:

  • اشتغال‏‌زایی
  • انتقال فناوری
  • ترغیب و تشویق سرمایه‏‌گذاری
  • شناخت، ایجاد و گسترش بازارهای جدید
  • تعادل در اقتصادهای پویا
  • کاهش برورکراسی اداری (کاهش پشت میز نشینی، شوق عمل‏گرایی و غیره)
  • نوآوری و روان‌کننده تغییر
  • تحریک و تشویق حس رقابت مثبت
  • ساماندهی منابع و استفاده اثربخش از آن‌ها